Wiek XX - Cmentarze z I wojny światowej

Poznając gminę Lipinki, nie sposób pominąć miejsc, kóre na stałe wpisały się w lipińskie krajobrazy. Mam tu na myśli cmentarze wojenne - pozostałość po bitwie pod Gorlicami, która na początku maja 1915 przetoczyła się przez nasze okolice. Właśnie tu wojska niemieckie i austro-węgierskie przełamały umocnienia rosyjskie, otwierając sobie drogę w głąb Galicji. Ci, którzy podczas tej operacji zginęli, pochowani zostali na 4 cmentarzach: w Rozdzielu, Pagorzynie, Wójtowej i Bednarce.

WÓJTOWA - CMENTARZ NR 102

Do cmentarza tego łatwo można trafić kierując się we wsi w drogę polną wskazaną przez betonowy słup informacyjny. Nią przez pole pod górę do krawędzi lasu, gdzie za zaroślami ukazuje się solidny murek betonowy, którym cmentarz jest ogrodzony. Wejście oflankowane dwoma masywnymi słupami, brak drewnianej bramki. Ciekawy pomnik centralnie usytuowany wobec ogrodzenia, w formie ścianki z krzyżem z jednej strony, zaś z miejscem po tablicy pamiątkowej z drugiej, w całości wykonany z kamienia. Zachowały się obramienia betonowe grobów znajdujących się przed pomnikiem, jednak na cmentarzu nie zachował się ani jeden krzyż nagrobny. Obiekt w stanie średnim, oczyszczono wnętrze z zarośli i wysokiej trawy jednak właściwie tylko pomnik jest w stanie dobrym. W źródłach istnieją rozbieżności co do liczby pochowanych na nim żołnierzy. Najprawdopodobniej jest to 29 żołnierzy niemieckich, 3 rosyjskich i 1 austriacki o swojskim nazwisku Franz Klimek (data śmierci 30.06.1917 - pomyłka, lub może jest to pochowany tutaj żołnierz z tej wsi) Obiekt projektował Hans Mayr. Z prawej strony cmentarza (patrząc od wejścia) prowadzi w górę przez las ścieżka do cm. nr 103. Są tu dwa dalsze austriackie słupy informacyjne.

PAGORZYNA - CMENTARZ NR 103

Obiekt położony kilkadziesiąt metrów poniżej szczytu Łysej Góry (obecnie zarośnięta lasem) po prawej stronie drogi szczytowej, już na terenie należącym do Pagorzyny (stąd nazwa - mimo że bliżej do niego z Wójtowej). Pierwotnie był ogrodzony płotem z obrobionych drewnianych żerdzi. Element centralny stanowił wysoki drewniany krzyż z daszkiem typu "łacińskiego". Na ziemnych mogiłach duże typowe krzyże żeliwne dwóch rodzajów: "rosyjskiego" i "niemieckiego". Mogiły w układzie rozproszonym kryją prochy 14 żołnierzy armii niemieckiej i 166 rosyjskiej. Obecnie, po prowizorycznym remoncie obiekt jest raczej w średnim stanie. Krzyże wraz z postumentami poustawiano na nowo na mogiłach których krawędzie obłożono kamieniami. Obrys obiektu daje się ocenić na podstawie zachowanych kilku odsłoniętych z poszycia słupków HV. Wnętrze cmentarza wykarczowano i wycięto poszycie - w tym stanie elementy które przetrwały są dobrze zabezpieczone przed dalszym niszczeniem. Projektował Hans Mayr.

BEDNARKA - CMENTARZ NR 84

Jest to wydzielona kwatera cmentarza wiejskiego, położona w jego najwyższej części. Obiekt ten projektował Hans Mayr, pochowano na nim 13 żołnierzy armii niemieckiej i 14 rosyjskiej. Obecnie cmentarz jest ogrodzony słupkami kamiennymi połączonymi parami rur stalowych, z przerwą na wejście, bez furtki. Element centralny stanowi duży typowy krzyż żeliwny. Ze zdjęcia w pracy Brocha i Hauptmanna a także z oryginalnego austriackiego wykazu użytych elementów wynika iż pierwotnie posiadał całkowicie inny wystrój. Nie jest jasne kiedy i w jakich okolicznościach dokonano zmian. Stan zachowania elementów przed obecnym remontem, wskazywałby na to że są to elementy z ok. 1917 r. Być może w austro-węgierskiej dokumentacji zaszła jakaś pomyłka. Obiekt po remoncie jest w bardzo dobrym stanie, na cokołach krzyży nagrobnych daje się odczytać niektóre nazwiska z tabliczek nagrobnych.

ROZDZIELE - CMENTARZ NR 85

Cmentarz projekt Mayra jest widoczny z drogi Rozdziele - Wapienne, po prawej stronie drogi na zboczu, głównie dzięki nowej tablicy informacyjnej, która "świeci" białością na tle kępki drzew i zarośli w której znajduje się cmentarz. Obecnie obiekt jest w stanie dość dobrym. Oryginalny krzyż drewniany jest w raczej złym stanie. Zaskakuje jednak stan wnętrza - krzyże nagrobne na miejscach, podobnie betonowe stele z żeliwnymi tablicami. Bardzo dobrze widoczne są zarysy pól grobowych - zachowało się oryginalne umocnienie z kamieni. Zachowały się także oryginalne schodki przed wejściem. Ostatnio wykonano powierzchowny remont wycinając zarośla i przywracając do pionu płotek sztachetowy. Najsolidniejszym elementem cmentarza jest współczesna tablica informacyjna. Oprócz pochowanych na nim 4 żołnierzy austro-węgierskich , 14 niemieckich i 19 rosyjskich, pochowano tu także żołnierzy Wehrmachtu poległych w II w. światowej.

PODZIĘKOWANIE:

Zdjęcia i tekst autorstwa Mirosława Łopaty, twórcy internetowej witryny o cmentarzach z I wojny światowej - www.cmentarze.gorlice.net.pl. Serdeczne podziękowania za zgodę na wykorzystanie materiałów!!!